Cách thức thành công của con người là gì? Khả năng hư cấu

70,000 năm về trước nhân loại là một động vật tầm thường. Điều đáng lưu ý nhất mà bạn cần nhân thức về nhân loại thời tiền sử là họ không quan trọng. Ảnh hưởng của họ lên nhân loại này rất bé dại, thậm chí không bằng một con sứa, một con chim gõ kiến hay một con ong.

Tuy nghiên, hiện nay nhân loại đã ách thống trị trái đất này. Chúng ta vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng như nào? Đâu là chìa khóa thành công, biến con người từ xuất phát điểm là một loài vượn vô danh tiểu tốt chỉ biết lo chuyện của bản thân ở một góc châu Phi, biến thành nhà thống trị của nhân loại?

Chúng ta thường tìm kiếm sự đặc biệt giữa nhân loại và các loài động vật ở màn chơi cá thể. Chúng ta muốn tin rằng thân thể hay não người có năng lực gì đó đặc biệt khiến cho mỗi cá nhân cừ khôi hơn loài chó, lợn hay tinh tinh. Nhưng sự thực đáng mắc cỡ là giả dụ so một-một, nhân loại chẳng có gì hơn tinh tinh. Nếu bạn đưa tôi và tinh tinh tham gia một hòn đảo hoang vắng để thử xem loài nào sinh tồn tốt hơn, tôi chắc chắc sẽ đặt cược tham gia con tinh tinh.

Sự đặc biệt thực sự giữa chúng ta và các loài động vật khác nằm ở hạn độ cộng đồng. Loài người cai trị quả đât bởi vì chúng ta là loài động vật độc nhất vô nhị có thể phù hợp tác cởi mở khi tụ tập đông người. Bè cánh kiến và bầy ong cũng có thể làm việc hàng ngũ với nhau, nhưng sẽ vô cùng cứng ngắc. Nếu như một bằng hữu ong phải đối mặt với mối doạ dọa hay thời cơ mới, chúng chẳng thể tái thông minh hệ thống phố hội của bản thân qua một đêm để thích ứng tốt hơn. Chẳng hạn, bạn hữu ong không thể tử hình ong chúa và xây dựng ra một nền cộng hòa. Bè đảng sói và tinh tinh có thể thích hợp tác linh hoạt hơn bè lũ kiến, nhưng chỉ giữa số nhỏ những con trong bè bạn nhân thức rõ nhau. Ví như tôi là tinh tinh và muốn hợp tác với bạn, tôi phải nắm bắt rõ bạn: Bạn là loại tinh tinh nào? Có tốt tính hay chơi bẩn? Khiến cho sao tôi hợp tác với bạn ví như tôi không nhân thức bạn được chứ?

Chỉ độc nhất vô nhị Người Tinh Khôn (Homo sapiens) có thể thích hợp tác cực kì linh động với vô kể người lạ mặt. 1 đấu 1, hay 10 đấu 10, tinh tinh sẽ thắng chúng ta. Nhưng nếu như cho 1,000 con người tranh đấu với 1,000 con tinh tinh, loài chúng ta sẽ thành công dễ ợt, đơn giản vì 1,000 con tinh tinh không bao giờ có thể làm việc lực lượng hiệu quả. Đưa 100,000 con tinh tinh lên thị trấn Wall, hay sân di chuyển Yankee, bạo loạn sẽ diễn ra. Nhưng đặt 100,000 con người vào đó, bạn sẽ có các chuỗi hệ thống thương mại và những trận chiến thể thao.

Dĩ nhiên kết bè lập nhóm không phải lúc nào cũng tốt. Hầu hết những tội ác hiểm loài người đã chấp hành trong suốt chiều dài lịch sử là sản phẩm của sự thích hợp tác trên diện rộng. Các nhà giam, lò mổ người, và trại tập trung là những hệ thống của sự thích hợp tác. Tinh tinh thì không có những thứ tàn độc ác đó.

Dù thế, tại sao trong đông đảo các loài động vật, chỉ có loài người có kĩ năng hợp tác linh hoạt với số lượng lớn, mặc dù là để chơi đùa, mua bán hay chiến tranh? Đáp án là kĩ năng tưởng tượng. Chúng ta có thể phù hợp tác với tất cả người không thân quen bởi vì chúng ta có thể sáng tao những câu chuyện hư cấu, tầm thường chúng, và thuyết phục hàng triệu người lạ mặt tin tham gia chúng. Miễn sao dân chúng đều cùng tin vào một tưởng tưởng, chúng ta đều sẽ vâng lệnh những quy tắc chung, và cho nên có thể phù hợp tác hiệu quả.

Đây là năng lực duy nhất mà chỉ loài người mới sở hữu. Bạn không bao giờ có thể thuyết phục một con tinh tinh cho bạn một quả chuối bằng bí quyết hứa hẹn với nó rằng khi chết, nó sẽ được lên Thiên Trục đường và nhận được muôn nghìn quả chuối vì những việc thiện nó đã làm nơi trằn thế. Không con tinh tinh nào sẽ tin vào câu chuyện hoang con đường đó cả. Chỉ con người mới tin vào chúng. ngừng thi côngĐây là nguyên nhân vì sao chúng ta kẻ thống trị quả đât, khi mà tinh tinh thì lại bị giam cầm trong sở thú và các phòng thể nghiệm.

Sự đồng lòng trong các giáo hội cũng được dựa trên các câu chuyện hư cấu này. Con người cùng nhau xây thánh đường hay nhập cuộc cuộc thập tự chinh do vì họ cùng tin vào các câu chuyện giống nhau về Chúa và Thiên Đường. Nhưng nguyên tắc này cũng vận dụng hầu hết những sự phù hợp tác trên quy mô lớn của con người. Lấy Chẳng hạn chuỗi hệ thống pháp luật của chúng ta. Hiện giờ, số đông các chuỗi hệ thống luật đều dựa trên niềm tin về quyền loài người. Nhưng quyền nhân loại là một nghĩ đến, giống như Chúa và Thiên Đường. Trên thực thế, loài người không có quyền trừu tượng này, cũng như tinh tinh hay sói cũng không có quyền. Hãy mổ thử một người, và bạn sẽ không tìm ra quyền nhân loại nằm chỗ nào. Nơi duy nhất mà quyền nhân loại sinh tồn là trong những câu chuyện chúng ta sáng tạo và kể cho nhau. Mặc dù quyền nhân loại là câu chuyện rất cuốn hút, nhưng nó cũng chỉ là một câu chuyện.

Cách thức tương tự cũng hoạt động trong nền chính trị. Giống như các vị chúa và quyền nhân loại, các non sông cũng chỉ là những hình dung. Một ngọn núi là thứ có thật. Bạn có thể nhìn, chạm, ngửi thấy nó. Nhưng nước Mỹ hay Israel không hề là một thực thể vật chất. Bạn không nhìn, không sờ, cũng như thường chạm được tham gia chúng. Phần lớn chỉ là những câu chuyện mà nhân loại thuê dệt và trong khoảng đó mới trở thành gắn bó khẩn thiết với quốc gia.

Các mạng lưới thích hợp tác kinh tế cũng y như vậy. Ví dụ, xem xét đồng 1 USD. Bạn dạng thân nó không có trị giá gì. Bạn không thể ăn, uống, hay mặc nó. Nhưng đột nhiên các bậc thầy kể chuyện như Chủ tịch của Cục dự trữ liên bang và tổng thống Mỹ sinh ra, và thuyết phục chúng ta tin rằng tờ giấy màu xanh đó có giá trị bằng năm quả chuối. Miễn là hàng triệu người vẫn tin vào câu chuyện này, thì tờ giấy xanh đó đích thực có giá trị bằng năm quả chuối. Nhờ vậy, tôi có thể đi tạp hóa, trao tay một tờ giấy xanh cho cô thu ngân hoàn toàn lạ mặt mà tôi chưa bao giờ từng gặp gỡ, và nhận lại 5 quả chuối. Đố bạn thử làm yếu tố này với con tinh tinh được đấy.

Thực tiễn, tiền là câu chuyện hư cấu chiến thắng nhất từng được loài người bịa ra. Chẳng phải ai cũng tin tham gia Chúa, hay quyền loài người hay nước Mỹ. Nhưng đại chúng đều tin vào tiền như đồng USD Mỹ. Kể cả trùm khủng bố Osama bin Laden. Ông ta có thể chán ghét tín ngưỡng, chính trị và văn hóa Mỹ - nhưng hẳn ông ta vẫn ái mộ đồng đô la Mỹ. Ông không có phản đối gì về câu chuyện đó.

Để kết luận, khác với những loài động vật sống trong nhân loại khách quan của các con sông, những cái cây, anh em sư tử, nhân loại chúng ta giống trong một thế giới kép. Đúng là có sông, cây cỏ, sư tử trong trái đất chúng ta. Nhưng kế bên các thực thể khách quan đó, con người đã thiết kế một lớp thực tế được thông minh thứ nhì, bao gồm các vật phẩm hư cấu như Liên hiệp châu Âu, Chúa, Đồng USD và Quyền con người.

Và khi thời gian trôi đi, những thực thể hư cấu này trở thành ngày càng khỏe khoắn đến mức biến thành nhóm quyền lực nhất trên thế giới này. Sự tồn tại của cái cây, dòng sông, và động vật giờ đây lại dựa vào tham gia hy vọng và quyết định của những thực thể hư cấu như Liên Bang Mỹ và Ngân Hàng Trái đất - những vật phẩm chỉ tồn tại độc nhất vô nhị trong trí nhớ tượng của chúng ta.

Theo Trạm Đọc

Trí thức trẻ/CafeBiz

Tham khảo thêm: làm video album ảnh cưới >